657 Sayılı Kanunun 68/B Maddesi Nedir? Şartlar ve Atama Rehberi

657 sayılı Kanunun 68/B maddesi, kamu personelinde üst dereceli bazı kadrolara atamada en çok merak edilen hükümlerdendir. Uygulamada “68/B ile atama” denildiğinde, çoğu zaman hizmet yılı şartı kastedilir. Ancak bu madde tek başına terfi, görevde yükselme veya atama garantisi vermez.

Doğru değerlendirme için dört unsur birlikte incelenmelidir: kadronun derecesi, kişinin öğrenim durumu, toplam hizmet süresi ve atanılacak kadroya ait özel şartlar. Yerel yönetimlerde ayrıca güncel tasarruf tedbirleri ve görevde yükselme mevzuatı da sonuç üzerinde etkili olabilir.

Son güncelleme: 21 Eylül 2026

68/B hangi kadrolar için önemlidir?

Hüküm, derecesi 1, 2, 3 veya 4 olan kadrolara atanacak kişiler bakımından önem taşır. 1 ve 2 dereceli kadrolar için daha yüksek, 3 ve 4 dereceli kadrolar için nispeten daha düşük hizmet süresi aranır. Bu nedenle önce ilan veya kadro cetvelindeki derece kontrol edilmelidir.

657 sayılı Kanun – 68. madde

Hizmet süresi tablosu

Bu tablo hizmet şartının özetidir. Kadroya atanmak için gerekli öğrenim, sertifika, unvan, boş kadro, görevde yükselme sınavı veya kurum yönetmeliğinde yazan diğer şartlar ayrıca aranabilir.

Hızlı karar matrisi

Bu tablo, başvurunun hangi aşamada eksik kaldığını hızlı görmek için kullanılabilir. Bir satırdaki şartın sağlanması, alttaki veya sonraki satırların aranmayacağı anlamına gelmez.

68/B için örnek hizmet süresi tablosu

Aşağıdaki örnekler, yalnızca 68/B'deki asgari hizmet yılı şartının nasıl okunacağını gösterir. Her örnekte kişinin hizmetinin ilgili madde bakımından sayılabilir olduğu varsayılmıştır. Gerçek işlemlerde hizmet birleştirmesi, özel sektör süreleri, ücretsiz izin ve özel mevzuat nedeniyle sonuç değişebilir.

68/B değerlendirmesi hangi sırayla yapılır?

Sağlıklı bir değerlendirme, unvandan değil kadro derecesinden başlar. Aynı isimli kadro, farklı kurumlarda veya farklı kadro cetvellerinde farklı derecede bulunabilir. Bu nedenle yalnızca “müdür kadrosu” ya da “şef kadrosu” ifadesine bakmak yeterli değildir; atama onayına esas kadro derecesi ile ek gösterge bilgisi birlikte görülmelidir.

İkinci aşamada öğrenim grubu belirlenir. Kanundaki ayrım, dört yıllık yükseköğrenim mezunları ile dört yıldan az yükseköğrenim mezunları arasındadır. Ardından kurumun hizmet cetvelindeki sayılabilir süre üzerinden asgari yıl şartı hesaplanır. Hesap tamamlandıktan sonra da kadronun özel koşulları, boş kadro durumu ve atamaya yetkili makamın işlemi incelenir.

1. Kadro derecesi: Hedef kadronun 1-4 derece arasında olup olmadığı ve varsa 5300 ek gösterge eşiği tespit edilir.
2. Öğrenim durumu: Lisans veya dört yıldan az yükseköğrenim ayrımı yapılır.
3. Hizmet cetveli: Kurumun kabul ettiği hizmet süreleri üzerinden yıl hesabı yapılır.
4. Özel şartlar: İlan, görevde yükselme düzenlemesi, unvan ve belge koşulları kontrol edilir.
5. Atama işlemi: Boş kadro ve idarenin atama yetkisi çerçevesinde işlem sonuçlandırılır.

Bu sıranın atlanması, özellikle yalnızca toplam çalışma süresine bakılarak “68/B şartım tamam” sonucuna ulaşılmasına yol açabilir. Oysa kişisel hizmet hesabı ile atamaya esas resmi hizmet hesabı arasında fark ortaya çıkarsa, belirleyici olan kurumun işlem dosyasındaki kayıttır.

Derece ve kademe bakımından örnek

68/B uygulamasında sık kullanılan ifade “derece düşürerek atama”dır; teknik olarak ise kazanılmış hak aylık derece/kademesi ile atanan kadronun derecesi birbirinden ayrıdır. Aşağıdaki örnekler yalnızca kavramı göstermek içindir:

68/B ile görevde yükselmeyi ayırmak neden önemlidir?

68/B, üst dereceli kadrolara atamada aranacak hizmet süresini düzenleyen genel kanun hükmüdür. Görevde yükselme ise kurumların görevde yükselme ve unvan değişikliği düzenlemeleri ile yürüyen ayrı bir süreçtir. Bu iki alanın aynı konuymuş gibi değerlendirilmesi, uygulamada en sık görülen hatalardan biridir.

Örneğin bir kadro için yazılı veya sözlü sınav, belirli alt görevde çalışma ya da mesleki öğrenim şartı öngörülmüş olabilir. Kişi 68/B bakımından gerekli yıl sayısına ulaşmış olsa bile bu özel koşullar ortadan kalkmaz. Aynı şekilde bir sınavı kazanmış olmak da hedef kadro 1-4 derece arasındaysa 68/B hizmet şartının hiç aranmayacağı anlamına gelmez.

Vekâleten görevlendirme, asaleten atama ve mali haklar da birbirinden ayrı değerlendirilir. Vekâlet halinde kadroya ait aylık veya mali hakların doğup doğmayacağı, vekâlet aylığına ilişkin şartlar ve somut görevlendirme onayı üzerinden belirlenir. Bu nedenle yalnızca “vekâleten bakıyorum, 68/B uygulanmaz” veya “68/B var, bütün mali hakları alırım” biçimindeki kesin ifadeler güvenli değildir.

Hizmet süresi neden doğrudan toplanmamalı?

“Toplam kaç yıl çalıştım?” sorusu ile “68/B bakımından kaç yıl hizmetim sayılır?” sorusu her zaman aynı cevabı vermez. Personelin farklı statülerdeki çalışmaları, kurumlar arası geçişleri, askerlik veya başka borçlanma süreleri ve kadro şartları ayrı mevzuat hükümlerine tabi olabilir. Bu yüzden adayın kendi yaptığı toplama yalnızca ön kontrol sağlar; atama işlemi öncesinde kurum personel biriminden yazılı hizmet hesabı istemek gerekir.

Örneğin lisans mezunu bir personel 10 yıl hizmeti olduğunu düşünse bile, hedef kadro için ayrıca belirli bir alt görevde çalışma, sertifika, sınav başarı belgesi veya boş kadro şartı varsa 68/B eşiğini geçmesi tek başına yeterli olmayacaktır. Tersine, hedef kadro 3 veya 4 dereceli ise lisans mezunu bakımından 8 yıllık eşik gündeme gelebilir.

Yerel yönetimlerde güncel uygulama

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün güncel açıklamalarında, belediye başkan yardımcısı kadrosunun 1. dereceli olduğu; yükseköğrenim mezunlarında lisans için en az 10 yıl, ön lisans için en az 12 yıl hizmet arandığı belirtilmektedir. Aynı kaynakta, 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi çerçevesinde 68/B uygulamasının asaleten veya vekaleten atamada yönetici kadrolarıyla sınırlı olduğu yönünde görüşlere yer verilmektedir.

Yerel Yönetimler – Personel Görüşleri

68/B'nin sağlamadığı haklar

• Boş kadro olmadan atama hakkı sağlamaz.
• Görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavını kendiliğinden kaldırmaz.
• İdarenin takdir ve atama yetkisini ortadan kaldırmaz.
• Özel yönetmelikteki öğrenim veya alt görev şartlarını yok saydırmaz.
• Her unvanın yönetici kadro olduğu anlamına gelmez.

Atama dosyasında hangi belgeler önem taşır?

Atama değerlendirmesinin denetlenebilir olması için kurum, adayın diploma kaydı, hizmet cetveli, varsa daha önceki kurum hizmetlerini gösteren belgeler ve kadroya özgü yeterlik belgelerini dosyada toplar. Personelin kendi kaydında görünen işe giriş tarihi tek başına yeterli olmayabilir; çünkü değerlendirme hizmetin hangi statüde geçtiği ve ilgili kadro mevzuatında nasıl sayıldığı dikkate alınarak yapılır.

Adayın eksik veya farklı görünen hizmeti varsa, atama işlemi başlamadan önce belgelendirmesi yararlı olur. SGK hizmet dökümü, önceki kurumdan alınacak onaylı hizmet belgesi, diploma veya denklik belgesi ve varsa görevde yükselme sınav sonucu gibi evraklar personel biriminin hesaplamasını kolaylaştırır. Böylece atama onayından sonra ortaya çıkabilecek hizmet süresi tartışmalarının önüne geçilebilir.

Kurumdan alınacak yazılı görüşün, “68/B yönünden hizmet süresi uygun/uygun değil” sonucunun yanında hangi kadro derecesi ve hangi öğrenim grubu esas alınarak hazırlandığını göstermesi gerekir. Bu ayrıntı; aynı personelin başka bir kadro için yapılacak sonraki değerlendirmesinde de açıklık sağlar.

Başvuru öncesi kontrol listesi

1. Hedef kadronun derecesini ve boş olup olmadığını kontrol edin.
2. Diplomanızın kadro için aranan öğrenim düzeyini karşıladığını teyit edin.
3. 68/B hizmet sürenizi kurumdan yazılı olarak hesaplatın.
4. Görevde yükselme veya özel sınav şartı bulunup bulunmadığını inceleyin.
5. Vekalet söz konusuysa mali hak şartlarını ayrıca sorun.

Yazılı başvuru veya görüş talebinde, hedef kadronun unvanı ve derecesi ile öğrenim durumunuzu açıkça belirtmeniz yararlı olur. Personel biriminden “68/B bakımından hizmet sürem” ifadesiyle yazılı değerlendirme istenmesi, sonradan çıkabilecek farklı yorumları azaltır. Özellikle geçmişte farklı statülerde çalışılmışsa hizmet birleştirme kayıtlarının güncel olup olmadığı da kontrol edilmelidir.

68/B, kamu kariyerinde önemli bir filtre hükmüdür; fakat tek başına sonuç doğuran bir “atama formülü” değildir. Kişisel hizmet sürenizi ve kadroya özgü şartları kurumunuzun personel birimiyle birlikte değerlendirmeniz gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; somut atama işlemlerinde yürürlükteki özel mevzuat ve kurum görüşü esas alınmalıdır.