Doğum Sonrası Aylıksız İzin Kesilip Yarım Zamanlı Çalışmaya Geçilebilir mi?

Doğum yapan memurlar analık izninden sonra farklı izin ve çalışma seçenekleri arasında karar vermek zorunda kalabilir. Başlangıçta 24 aya kadar aylıksız izin tercih eden bir memur, aile koşulları değiştiğinde işe dönmek fakat tam zamanlı çalışmamak isteyebilir. Bu durumda en önemli soru, aylıksız izin süresi dolmadan iznin kesilip yarım zamanlı çalışma hakkına geçilip geçilemeyeceğidir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 7 Mayıs 2026 tarihli ve E-53773008-622.02-15604165 sayılı görüşünde, doğum sonrası aylıksız iznin kesilerek yarım zamanlı çalışmaya geçilebileceği belirtilmiştir. Böylece memurun önce aylıksız izni tercih etmiş olması, çocuk için yasal dönem devam ettiği sürece yarım zamanlı çalışma talebinde bulunmasına tek başına engel değildir.

Doğum sonrası hangi haklar birbirinden ayrılmalı?

Memurlar için doğum sonrasında birden fazla hak vardır ve bunların adları günlük kullanımda sıkça karışır. Analık izni, 657 sayılı Kanunun 104. maddesindeki yarım gün çalışma izni, 108/B kapsamındaki aylıksız izin ve Ek 43 kapsamındaki ilköğretim çağına kadar yarım zamanlı çalışma aynı hak değildir. Süreleri, ödeme sonuçları ve kullanım sıraları farklıdır.

Yarım zamanlı çalışma hakkının hukuki dayanağı

Doğum veya evlat edinme sonrası yarım zamanlı çalışma hakkı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek 43. maddesinde düzenlenmiştir. Uygulama ayrıntıları ise 18 Temmuz 2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10108 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Devlet Memurlarının Yarım Zamanlı Çalışma Hakkının Kullanımına İlişkin Yönetmelikle belirlenmiştir.

Yönetmelik başlangıçta 657 sayılı Kanunun 4/A fıkrasındaki memurları kapsar. Daha sonra sözleşmeli personele ilişkin esaslarda yapılan düzenlemeyle yarım zamanlı çalışma hükümlerinin sözleşmeli personele de aynı usul ve esaslar çerçevesinde kıyasen uygulanmasına yönelik hüküm getirilmiştir. Bununla birlikte personel kendi statüsünü ve yürürlükteki özel sözleşme düzenlemesini ayrıca kontrol etmelidir.

Aylıksız izin erken kesilebilir mi?

108/B maddesinde doğum yapan memura 24 aya kadar aylıksız izin verilmesi öngörülür. “Yirmi dört aya kadar” ifadesi, personelin baştan talep ettiği bütün süreyi mutlaka kullanmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Memur göreve dönmek istediğini kurumuna bildirerek aylıksız izninin sonlandırılmasını talep edebilir.

Bakanlığın 2026 tarihli görüşü bu dönüşün doğrudan tam zamanlı çalışmayla sınırlı olmadığını göstermektedir. Yarım zamanlı çalışma için diğer koşullar mevcutsa aylıksız izin kesilip yeni çalışma rejimine geçilebilir. Kurum iki işlemi ayrı fakat birbirini tamamlayan onaylarla kurmalıdır: önce aylıksız iznin sona ermesi, ardından yarım zamanlı çalışmanın başlangıcı.

Başvuru nasıl yapılır?

Memur, insan kaynakları birimine yazılı dilekçe vermelidir. Dilekçede kullanılan aylıksız iznin dayanağı, iznin kesilmesinin istendiği tarih, yarım zamanlı çalışma talebi, çocuk bilgileri ve tercih edilen çalışma günleri açıkça yazılmalıdır. Kurumun standart formu varsa dilekçeye bu form ve istenen belgeler eklenmelidir.

• Çocuğun doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği,
• Aylıksız izin onayının tarih ve sayısı,
• İznin sonlandırılmasının talep edildiği gün,
• Yarım zamanlı çalışma başlangıç talebi,
• Tercih edilen haftalık gün ve saat planı,
• Varsa eşin statüsüne veya evlat edinmeye ilişkin belge,
• Kurumun istediği bildirim ve taahhüt formu.

Dilekçenin evrak kayıt numarası alınmalı ve onay beklenmeden fiilen göreve başlanmamalıdır. Aylıksız izinli personelin kendiliğinden işyerine gelmesi, personel ve bordro kayıtlarında yarım zamanlı çalışma başlatmaz. Göreve başlama tutanağı ile çalışma planı yazılı olmalıdır.

Geçiş tarihi nasıl belirlenir?

Aylıksız iznin bitişi ile yarım zamanlı çalışmanın başlangıcı arasında kayıt boşluğu veya çakışma bulunmamalıdır. Örneğin aylıksız izin 14 Kasım sonunda kesiliyorsa personelin 15 Kasım'da yarım zamanlı göreve başlaması yönünde açık işlem kurulabilir. Ancak maaşın yarıya indirilmesine ilişkin sonuç, Yönetmelikteki düzenleme gereğince yarım zamanlı çalışmaya başlanılan tarihi izleyen ay başından itibaren uygulanır.

Bu örnek yöntem göstermek içindir. Memur maaşlarının 15'inde peşin ödenmesi nedeniyle geçiş ayındaki kıst ödeme, borç veya fark işlemleri kurumun bordro sistemi üzerinden ayrıca yapılır. Personel, geçiş onayındaki tarihleri bordro ve hizmet kaydıyla karşılaştırmalıdır.

Haftalık çalışma günleri ve saatleri nasıl belirlenir?

Yarım zamanlı çalışmada haftalık süre, memurun normal haftalık çalışma süresinin yarısıdır. Genel çalışma süresi 40 saat olan memur için bu süre 20 saattir. Yönetmelik uyarınca haftalık çalışma gün sayısı üç günden az olamaz; günlük çalışma süresi üç saatten az, sekiz saatten fazla belirlenemez.

Saatlerin her gün eşit olması zorunlu değildir. Kurum hizmet ihtiyacını ve memurun tercihini değerlendirerek farklı dağılım yapabilir. Örneğin haftada beş gün dörder saat veya pazartesi sekiz, salı sekiz, çarşamba dört saatlik plan kurulabilir. Çalışma düzenini nihai olarak kurum belirler; memurun dilekçedeki tercihi otomatik bağlayıcı değildir.

Maaş ve sosyal yardımlar nasıl etkilenir?

Yarım zamanlı çalışmaya başlayan memurun mali hakları ve sosyal yardımlarına ilişkin her ödeme unsurunun yarısı, çalışmaya başladığı tarihi izleyen ay başından itibaren esas alınır. Bu nedenle yalnız temel aylık değil, Yönetmelik kapsamındaki ödeme unsurları ayrı ayrı yarım oran üzerinden değerlendirilir. Fiili çalışmaya bağlı ödemelerde ise ilgili ödemenin özel mevzuatı uygulanır.

Yarım zamanlı çalışma, aylıksız izinden farklı olarak memurun fiilen görev yaptığı bir rejimdir; fakat tam maaşlı çalışma değildir. Ek ders, fazla çalışma, nöbet, arazi veya benzeri fiili göreve bağlı ödemeler için otomatik yüzde 50 formülü kurulamaz. Gerçekleşen görev ve özel ödeme şartları incelenmelidir.

Derece, kademe ve emeklilik hizmetine etkisi

657 sayılı Kanunun Ek 43. maddesine göre yarım zamanlı çalışılan dönemdeki hizmet süreleri, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi için aranan süreler bakımından yarım olarak dikkate alınır. Bir takvim yılı yarım zamanlı çalışan personel, bu hesapta genel olarak altı aylık hizmet karşılığı üretir. İzin, kesinti ve statü değişiklikleri somut hesabı etkileyebilir.

Sosyal güvenlik primleri ve hizmet bildirimleri 5510 sayılı Kanun ile ilgili uygulama hükümlerine göre yürütülür. Kurum, yarım zamanlı çalışmaya başlama ve normal çalışmaya dönüş bilgilerini süresinde bildirmelidir. Personel de e-Devlet hizmet dökümünü ve HİTAP kaydını kontrol ederek eksiklik varsa yazılı düzeltme istemelidir.

Süt izni ayrıca kullanılabilir mi?

Doğum sonrası haklarda en çok karıştırılan konulardan biri süt iznidir. Yarım gün çalışma izni veya yarım zamanlı çalışma rejimi ile süt izninin birlikte kullanılması aynı sonucu doğurmaz. Yarım zamanlı çalışma hakkını kullanan personel bakımından Yönetmelik ve 657 sayılı Kanundaki özel hükümler esas alınmalıdır; tam zamanlı çalışan memura ait süt izni saatleri yarım zamanlı plana otomatik eklenmemelidir.

Süt izninin süresi ve kullanım yöntemi hakkında ayrıntı için memur süt izni rehberi incelenebilir. Kurum, personelin hangi doğum sonrası hakkı kullandığını personel programında doğru kodlamalıdır.

Kimler yarım zamanlı çalışmadan yararlanamaz?

Yönetmelik, kamu kurumlarında şube müdürü ile dengi ve üstü yönetici unvanlı kadrolarda görev yapan memurlar ile yurt dışı teşkilatında görev yapan memurları kapsam dışında bırakır. Ayrıca hizmet sınıfı, kurum veya görevin niteliği bakımından ilgili düzenlemelerde özel sınırlamalar bulunabilir. Başvuru sırasında yalnız ebeveynlik şartı değil, kadro unvanı da kontrol edilmelidir.

Yarım zamanlı çalışırken yararlanamayacak bir yönetici kadrosuna vekâleten atanan veya görevlendirilen personelin hakkı görev süresince sona erebilir; bu görevin bitiminde kalan yasal dönem içinde yeniden devam etmesi mümkündür. Bu durum, memurun kendi isteğiyle normal zamanlı çalışmaya kesin dönüşünden farklıdır.

Tam zamanlı çalışmaya dönüşte dikkat

Memur, başvuru tarihini izleyen ay başından geçerli olmak üzere normal zamanlı çalışmaya dönebilir. Ancak Kanundaki önemli kural, aynı çocuk için bu haktan bir daha yararlanamamasıdır. Bu nedenle aile düzeni, bakım imkânı, gelir kaybı ve çocuğun okula başlama tarihi değerlendirilmeden dönüş dilekçesi verilmemelidir.

Aylıksız izinden yarım zamanlı çalışmaya geçiş bu anlamda “normal çalışmaya dönüp daha sonra yeni bir hak başlatma” şeklinde kaydedilmemelidir. Bakanlık görüşünün amacı, izin türleri arasında hukuka uygun geçişi sağlamaktır. İnsan kaynakları onayı, yarım zamanlı hakkın aynı çocuk bakımından kesintisiz statüsünü açıkça göstermelidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• 24 aylık aylıksız iznin tamamlanmasının zorunlu olduğunu düşünmek,
• Aylıksız izin bitişi ile yarım zamanlı başlangıcını çakıştırmak veya arada boşluk bırakmak,
• 104/F yarım gün izni ile Ek 43 yarım zamanlı çalışmayı aynı hak sanmak,
• Haftalık 20 saati iki güne veya günlük sekiz saati aşacak biçimde dağıtmak,
• Yarım zamanlı dönemde tam maaş ve bütün fiili ödemeleri beklemek,
• Normal çalışmaya döndükten sonra aynı çocuk için yeniden yarım zamanlı çalışma talep etmek,
• Yönetici kadrolarındaki kapsam dışı olma hâlini kontrol etmemek.

Doğum sonrası aylıksız iznin başlangıcı, süresi ve hizmete etkisi konusunda daha geniş bilgi için 657/108-B doğum sonrası aylıksız izin rehberi kullanılabilir. Her iki içeriğin birlikte okunması, 24 aylık izin ile ilköğretim çağına kadar sürebilen yarım zamanlı çalışma arasındaki farkı netleştirir.

Mevzuat dayanakları

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 104: Analık, babalık, süt izni ve doğum sonrası yarım gün çalışma izninin temel hükümlerini düzenler.
• 657 sayılı Kanun madde 108/B: Doğum yapan memura ve şartları içinde eşlere 24 aya kadar aylıksız izin hakkının çerçevesini belirler.
• 657 sayılı Kanun Ek Madde 43: Doğum veya evlat edinme sonrasında çocuğun mecburi ilköğretim çağına kadar yarım zamanlı çalışma hakkını düzenler.
• 10108 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Yönetmelik: 18.07.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış; başvuru, çalışma planı, mali hak, kapsam dışı kadrolar ve dönüş esaslarını belirlemiştir.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Ek Madde 11: Yarım zamanlı çalışan kamu personelinin sosyal güvenlik uygulamasında dikkate alınır.
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 07.05.2026 tarihli ve E-53773008-622.02-15604165 sayılı görüşü: Doğum sonrası aylıksız iznin kesilerek yarım zamanlı çalışmaya geçilebileceğini belirtir.

Doğum sonrası aylıksız izin, personeli 24 ay boyunca değiştirilemez bir tercihe bağlamaz. Çocuğun yasal yarım zamanlı çalışma dönemi devam ediyor ve memur kapsam dışı bir kadroda bulunmuyorsa, yazılı başvuruyla aylıksız izin sonlandırılarak yarım zamanlı göreve geçilebilir. Sağlıklı uygulama için bitiş ve başlangıç tarihleri aynı onay zincirinde açıkça gösterilmeli; çalışma planı, bordro, derece-kademe ve sosyal güvenlik kayıtları geçiş tarihine göre birlikte güncellenmelidir.