Memur Aylıksız İzin Türleri: Refakat, 5 Yıl, Askerlik ve Diğerleri (657/108)
Memur aylıksız izni, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 108. maddesinde düzenlenen; refakat, doğum, evlat edinme, yurt dışı görev, kişisel nedenler ve askerlik gibi hallerde memura verilen ücretsiz izin türlerinin genel adıdır. Bu rehberde 108. maddenin güncel halindeki tüm aylıksız izin türlerini, şartlarını ve izinden dönüş kurallarını anlatıyoruz.
Bu rehber şunu cevaplar: Hangi hallerde aylıksız izin alınır? Refakat izni ne kadar? 5 yıl hizmetle 1 yıl izin hakkı nedir? Askerlikte ne olur? İzinden dönmezsem ne olur?
Son güncelleme: 23 Ağustos 2026
Memur aylıksız izin türleri (657/108):
• Refakat / sağlık: 18 aya kadar (sağlık kurulu raporu şartı)
• Doğum: 24 aya kadar (analık izni bitiminden) · eşi doğum yapan memur: doğum tarihinden
• Evlat edinme: 24 aya kadar
• 5 yıl hizmet: memuriyette en fazla iki defada toplam 1 yıl
• Yurt dışı görev/öğrenim eşi: görev süresince
• Muvazzaf askerlik: görev yeri saklı, izinli sayılma
İzinler talep üzerine; kimi türlerde idare takdir yetkisine sahiptir ("verilebilir").
108. maddenin güncel yapısı
657/108, 6663 ve sonraki düzenlemelerle güncellenmiş haliyle şu fıkralardan oluşur:
| Fıkra | Aylıksız izin türü | Süre / nitelik |
|---|---|---|
| (A) | Refakat / sağlık | 18 aya kadar · "verilebilir" (takdiri) |
| (B) | Doğum | 24 aya kadar · "verilir" (zorunlu) |
| (C) | Evlat edinme | 24 aya kadar · "verilir" (zorunlu) |
| (D) | Yurt dışı görev/öğrenim eşi | Görev/öğrenim süresince · "verilebilir" |
| (E) | 5 yıl hizmet | Toplam 1 yıl, en fazla 2 defada · "verilebilir" |
| (F) | Dönüş kuralı | 10 gün içinde göreve dönme; aksi hâlde çekilmiş sayılma |
| (G) | Muvazzaf askerlik | Askerlik süresince, görev yeri saklı |
Refakat nedeniyle aylıksız izin (108/A)
Bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulması hâlinde, bu durumun sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, istek üzerine 18 aya kadar aylıksız izin verilebilir.
Refakat izni iki aşamalıdır: önce 657/105 son fıkra uyarınca aylıklı refakat izni (6 aya kadar) kullanılır; bu süre sonunda, yine sağlık kurulu raporuyla 108/A'ya göre 18 aya kadar aylıksız izin alınabilir. Yani toplamda 24 aya kadar refakat düzenlemesi mümkündür.
5 yıl hizmet → 1 yıl aylıksız izin (108/E)
Yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış memur, isteği hâlinde memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin alabilir. Bu izin için ayrıca bir mazeret gösterme zorunluluğu yoktur; kişisel nedenlerle kullanılabilir. İzin "verilebilir" hükmüyle düzenlendiği için idarenin takdir yetkisi vardır.
Yurt dışı görev / öğrenim nedeniyle eşlere izin (108/D)
Burslu veya bütçe imkânlarıyla yetiştirilmek üzere yurt dışına gönderilenler ile sürekli görevle yurt içine veya yurt dışına atanan memurların memur olan eşlerine, görev veya öğrenim süresi içinde aylıksız izin verilebilir. Bu izin de idare takdirine bağlıdır ("verilebilir").
Doğum ve evlat edinme aylıksız izni (108/B ve 108/C)
Doğum ve evlat edinme aylıksız izinleri ayrı rehberlerde detaylı anlatılmıştır; özetle:
Askerlik (108/G)
Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar, askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır. Askerlik dönüşünde memuriyete dönüş hakkı korunur.
İzinden dönüş kuralı (108/F)
Aylıksız iznin süresinin bitiminde veya mazereti gerektiren sebebin ortadan kalkmasını izleyen 10 gün içinde göreve dönülmesi zorunludur. Bu süre içinde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılır. İzin bitmeden mazeret ortadan kalkarsa da aynı kural uygulanır.
Sık yapılan hatalar
Aylıksız izin başvuru ve onay süreci
Aylıksız izin talepleri, kuruma verilen dilekçe ile yapılır; dilekçede iznin dayanağı (refakat, doğum, 5 yıl hizmet, askerlik vb.) ve istenen süre açıkça belirtilir. Kanunda "verilir" hükmü bulunan türlerde idarenin red yetkisi yoktur; şartların sağlandığını gösteren belgeler (sağlık kurulu raporu, doğum belgesi, askerlik belgesi vb.) dilekçeye eklenir.
İzin süresi bitmeden göreve dönmek isteyen memur, durumu kuruma bildirerek dönüş yapabilir. Süre sonunda dönmeyen ve geçerli bir mazereti olmayan memur hakkında ise kurumun mevzuatına göre işlem yapılabilir; bu nedenle izin takibi önemlidir.
Aylıksız iznin özlük haklarına etkisi
Aylıksız izin süresince memurun aylığı ödenmez; ancak bazı haklar korunur. 657/36-C-8'e göre aylıksız izin süresinde de kazanılmış hak aylık derecesi için kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi değerlendirmesi yapılmaya devam edilir. Buna karşılık izin süresi, kural olarak fiili hizmet süresinden sayılmaz; emeklilik açısından bu süreler ancak borçlanma yoluyla değerlendirilebilir.
Sağlık güvencesi bakımından da dikkatli olunmalıdır: aylıksız izin süresince genel sağlık sigortası primlerinin durumu, memurun statüsüne ve izin türüne göre farklılık gösterir. Kurumunuzun ve SGK'nın güncel uygulamasını kontrol etmek en doğrusudur.
İzin sonrası göreve dönüş
Aylıksız izin sona erdiğinde memur görevine döner; kadro ve görev durumu korunur, aylık ödenmesi yeniden başlar. İzin süresinin aşılması veya belirlenen tarihte dönülmemesi hâlinde, memuriyetle ilişkisi bakımından çekilmiş sayılma gibi sonuçlar doğabilir. Bu nedenle dönüş tarihinin not edilmesi ve süre bitiminde kuruma başvurulması önemlidir.
Aylıksız izin ve kurum değişikliği
Aylıksız izin kullanırken kurum değişikliği veya nakil düşünülüyorsa, izin süresinin ve dönüş tarihinin dikkatli planlanması gerekir. İzin süresi içinde yapılan nakil başvuruları, kurumlar arası koordinasyon gerektirir; yeni kurum, aylıksız izin durumunu devralır ve dönüş süreci yeni kurumda tamamlanır.
Bu nedenle; aylıksız izin kararı verilirken hem mevcut kurumun hem de olası hedef kurumun izin uygulamaları gözden geçirilmelidir. Personel birimiyle yapılacak görüşme, sürecin netleşmesini sağlar.
Aylıksız izin türlerinin karşılaştırması
108. maddedeki izin türlerini tek tabloda karşılaştırmak, hangi haktan hangi şartlarla yararlanılacağını netleştirir:
| Tür | Süre | İdare takdiri | Maaş | Kademe/derece |
|---|---|---|---|---|
| Refakat (A) | 18 aya kadar | Var | Ödenmez | Kural olarak işlemez |
| Doğum (B) | 24 aya kadar | Yok | Ödenmez | 36-C-8 ile değerlendirilir |
| Evlat edinme (C) | 24 aya kadar | Yok | Ödenmez | 36-C-8 ile değerlendirilir |
| Yurt dışı eş (D) | Görev/öğrenim süresince | Var | Ödenmez | Kurum uygulamasına göre |
| 5 yıl hizmet (E) | Toplam 1 yıl (en fazla 2 defada) | Var | Ödenmez | Kural olarak işlemez |
| Askerlik (G) | Askerlik süresince | — | Ödenmez | Değerlendirilir |
Tablonun dikkat çeken noktası, kademe ve derece ilerlemesinin yalnızca 108/B (doğum) ve 108/C (evlat edinme) izinlerinde 36-C-8 ile açıkça korunmasıdır. Diğer aylıksız izin türlerinde süre kural olarak memuriyette geçmiş sayılmaz; muvazzaf askerlik süresi ise ayrı bir hükümle değerlendirilir. Buna karşılık aylıksız izin süreleri kural olarak fiili hizmetten sayılmaz; emeklilik açısından bu süreleri değerlendirmenin yolu hizmet borçlanmasıdır (5510/41). İzin kararı vermeden önce hem özlük hem emeklilik etkisini birlikte değerlendirin.
Özet
657/108; refakat (18 ay), doğum (24 ay), evlat edinme (24 ay), 5 yıl hizmetle 1 yıl, yurt dışı görev/öğrenim eşi ve muvazzaf askerlik hâllerinde aylıksız izin öngörür. Doğum ve evlat edinme izinleri zorunlu; diğerleri idare takdirine bağlıdır. İzin bitiminde 10 gün içinde göreve dönülmezse memuriyetten çekilmiş sayılır.
Yıllık izin ve mazeret izni haklarınızı güncel mevzuata göre görün.
Sık sorulanlar
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Refakat aylıksız izni ne kadar? | 18 aya kadar (sağlık kurulu raporuyla). |
| 5 yıl hizmetle izin? | Toplam 1 yıl, en fazla 2 defada. |
| Hangi izinler zorunlu? | Doğum (108/B) ve evlat edinme (108/C). |
| Ücretli mi? | Hayır; aylıksızdır. |
| İzin dönüşü? | 10 gün içinde dönülmezse çekilmiş sayılma. |
| Askerlikte? | Görev yeri saklı, aylıksız izinli sayılma. |
| Evlat edinme izni? | 24 aya kadar; iki eş memursa bölünebilir. |
| Kademe ilerlemesi? | 108/B süreleri 36-C-8 ile değerlendirilir. |
İlgili rehberler
Resmi kaynaklar
Aylıksız izin düzenlemeleri 657 sayılı Kanun'un 108. maddesinin güncel halidir; kişisel durumunuz için kurum personel biriminiz esastır. Bu metin hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
657/108'e göre: refakat/sağlık (18 ay), doğum (24 ay), evlat edinme (24 ay), 5 yıl hizmet (1 yıl), yurt dışı görev eşi ve muvazzaf askerlik.
Bakmakla yükümlü olduğu veya refakat edilmezse hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk veya kardeş için, sağlık kurulu raporuyla 18 aya kadar aylıksız izin verilebilir (657/108-A).
Beş hizmet yılını tamamlayan memur, memuriyeti boyunca en fazla iki defada olmak üzere toplam 1 yıla kadar aylıksız izin isteyebilir (657/108-E).
Hayır; aylıksız izin süresince maaş ve yan ödemeler ödenmez.
İzin süresi bitiminde veya mazeret kalktıktan sonra 10 gün içinde göreve dönülmezse memuriyetten çekilmiş sayılır (657/108-F).
Askerliğe ayrılan memurlar, görev yeri saklı kalmak kaydıyla askerlik süresince aylıksız izinli sayılır (657/108-G).
Evet; 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen memura, 8 haftalık evlat edinme izni sonrası 24 aya kadar aylıksız izin verilir (657/108-C).
Doğum yapan memura analık izni bitiminden, eşi doğum yapan memura doğum tarihinden itibaren 24 aya kadar (657/108-B).
Evet; yurt dışına görevle veya öğrenim için giden memur/eşlerin memur olan eşlerine görev veya öğrenim süresince aylıksız izin verilebilir (657/108-D).
Genel kural olarak aylıksız izin süreleri çalışılmış sayılmaz; ancak doğum (108-B) izni süreleri 657/36-C-8 gereği kademe/derece ilerlemesinde değerlendirilir.