4/B Sözleşmeli Personelde Yer Değiştirme: Eş Durumu, Sağlık Mazereti ve Becayiş

4/B sözleşmeli personelde yer değiştirme, kadrolu memurlardaki nakil kurallarıyla otomatik olarak aynı değildir. Talebin sonucu; çalışılan kurumun teşkilat yapısına, sözleşmeli pozisyonun niteliğine, görev yerindeki hizmet ihtiyacına, boş pozisyona ve personele uygulanan özel düzenlemelere göre değişir. Bu nedenle yalnızca “3 yılım doldu” veya “eşim başka ilde” bilgisiyle kesin tayin sonucu çıkarmak doğru değildir.

Bu rehber, 657 sayılı Kanunun 4/B fıkrası kapsamında çalışanlar için eş durumu, sağlık mazereti, karşılıklı yer değiştirme (becayiş), kurum içi yer değişikliği ve kadroya geçiş sonrasındaki uygulamayı ayırmayı amaçlar. Belediye personeli, bakanlık taşra teşkilatı, üniversite veya başka kamu kurumlarında özel yönetmelik, sözleşme hükmü ya da ilan metni bulunabileceğini baştan kabul etmek gerekir.

Son güncelleme: 24 Eylül 2026

4/B yer değiştirme neden ayrı değerlendirilir?

4/B statüsünde çalışan personel, sözleşmeli pozisyonda istihdam edilir. Bu nedenle yer değiştirme isteği değerlendirilirken sadece kişinin talebi değil, pozisyonun hangi birim için vize edildiği ve hizmetin kesintisiz yürütülmesi de dikkate alınır. Aynı unvanın başka il veya birimde bulunması, tek başına geçiş hakkı vermez; o birimde uygun boş pozisyonun ve kurumun izin verdiği bir usulün de bulunması gerekir.

Uygulamada en önemli ayrım, kurum içi yer değiştirme ile kurumlar arası geçiş arasındadır. Bir kurumun taşra birimleri arasında yayımladığı takvim, aynı kurumun kendi personeli için geçerli olabilir. Başka bir kamu kurumuna geçmek ise çoğu zaman yeni alım, naklen atama ya da ayrı bir mevzuat süreci gerektirir. Bu ayrımı yapmadan hazırlanmış dilekçeler, yanlış merciye başvuruya yol açabilir.

Önce 4/B sözleşmeli personel ile 4/A memur arasındaki farkları incelemek, hangi hakların hangi statüde değerlendirildiğini anlamayı kolaylaştırır. Kadroya geçiş gerçekleşmişse, sözleşmeli dönemdeki kuralı değil yeni kadro ve kurumunuzun atama-nakil düzenlemesini esas almanız gerekir.

Yer değiştirme yolları nelerdir?

4/B'li personelin başvurusu tek bir başlıkta toplanmaz. Eş durumu, sağlık, karşılıklı yer değiştirme, can güvenliği veya kurumun ilan ettiği isteğe bağlı yer değişikliği gibi yolların her birinde farklı belge ve koşullar gündeme gelir. Bir mazeretiniz varsa, başvuruda doğru yolu işaretlemek kadar o mazereti güncel ve doğrulanabilir belgeyle desteklemek de önemlidir.

4/B'de becayiş nasıl çalışır?

Becayiş, iki personelin karşılıklı olarak görev yerini değiştirmesidir. Tek taraflı “ben bu ile gitmek istiyorum” başvurusu becayiş değildir. Genel yaklaşımda karşılıklı değişim talep eden kişilerin aynı veya kurumun kabul ettiği ölçüde eşdeğer unvan ve nitelikte olması; aynı kurum bünyesinde bulunması; iki birimdeki hizmet ihtiyacının işlemi engellememesi beklenir.

Becayiş ilanı veya kurumsal başvuru sistemi yoksa, internet ilanı üzerinden eşleşme bulmak resmî işlem için yeterli olmaz. Eşleşme, başvurunun ilk adımıdır; nihai karar yetkili idare tarafından verilir. Bu nedenle karşılıklı başvuruda her iki kişinin de unvanı, pozisyonu, sözleşme türü, görev yeri, göreve başlama tarihi ve varsa zorunlu hizmet bilgisi açıkça yazılmalıdır.

Becayiş bakımından “aynı unvan” ifadesi kurumların düzenlemesine göre dar veya geniş yorumlanabilir. Örneğin aynı meslek unvanına sahip iki kişinin farklı hizmet birimlerinde çalışması yeterli görülebileceği gibi, pozisyon niteliği ya da hizmet sınırlaması ayrıca aranabilir. Kesin sonucu kurumun güncel duyurusu verir; geçmiş yıllardaki forum yorumları veya başka kurumun uygulaması belirleyici değildir.

Eş durumu talebinde hangi bilgiler önemlidir?

Eş durumu, aile birliğinin korunmasına ilişkin bir mazerettir; ancak 4/B statüsünde her olay aynı şekilde sonuçlanmaz. Eşin kamu personeli, özel sektör çalışanı, serbest çalışan veya emekli olması; kurumların aynı ilde teşkilatının bulunup bulunmaması ve ilgili pozisyonun boş olup olmaması değerlendirmeyi değiştirir. Bazı kurumlarda özel sektörde çalışan eşe ilişkin prim günü, işyeri, kesintisiz çalışma veya adres belgeleri de istenebilir.

Başvuru tarihinde geçerli belgeler kullanmak gerekir. Evlilik cüzdanı veya nüfus kayıt örneği, eşin görev yeri belgesi, gerektiğinde SGK tescil ve hizmet dökümü, işyeri adresi ve kurumun istediği diğer belgeler dilekçeye eklenmelidir. “Eşim başka ilde çalışıyor” şeklindeki belgesiz açıklama, çoğu zaman değerlendirme için yeterli değildir.

Kadroda bulunan personelin eş durumu süreciyle sözleşmeli personelin sürecini karıştırmamak için eş durumu tayini rehberimizi de okuyabilirsiniz. Oradaki genel ilkeler yol gösterse de 4/B için kurumunuzun özel düzenlemesi ve ilanı önceliklidir.

Sağlık mazereti nasıl belgelenir?

Sağlık nedeniyle yer değiştirme talebinde, hastalığın varlığını gösteren rapor ile tedavinin mevcut görev yerinde sağlanamadığını veya güçleştiğini ortaya koyan bilgi ayrı öneme sahiptir. Personelin kendisi, eşi, çocuğu veya mevzuatta sayılan bakmakla yükümlü olduğu kişiler için hangi belgenin isteneceği kurumun usulünde yer alabilir. Bu nedenle rapor almadan önce personel biriminden güncel belge listesini istemek yararlıdır.

Raporun süresi, teşhisin açıkça yazılması, sevk/tedavi ihtiyacı ve sağlık kurulunun yetkisi gibi unsurlar başvuruyu etkileyebilir. Sadece reçete, poliklinik kaydı veya eski tarihli belge, kurumun aradığı sağlık kurulu raporunun yerine geçmeyebilir. Sağlık bilgileri kişisel veri niteliği taşıdığından, gerekli olmayan ayrıntıları paylaşmadan kurumun istediği usule uygun hareket edilmelidir.

3+1 kuralı ve kadroya geçişte dikkat edilmesi gerekenler

7433 sayılı Kanun sonrasında sözleşmeli personelin kadroya geçişi ve belirli sürelerle yer değiştirme imkânı hakkında yaygın bir “3+1” ifadesi kullanılmaktadır. Ancak bu ifade her 4/B sözleşmesi, her kurum ve her tarih için tek başına yeterli bir cevap değildir. İlk defa ne zaman göreve başlandığı, hangi kanun veya pozisyon kapsamında çalışıldığı, kadroya geçişin gerçekleşip gerçekleşmediği ve kurumun özel atama-nakil kuralları incelenmelidir.

Özellikle belediyelerde 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesi kapsamındaki sözleşmeli personel ile merkezi idarede 657 sayılı Kanunun 4/B fıkrası kapsamında çalışanların aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır. Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü, sözleşmeli personele ilişkin farklı olaylarda güncel personel görüşleri yayımlamaktadır. Başvuruya esas tarih ve kurum statüsü, bu nedenle belirleyicidir.

Başvuru öncesi belge ve işlem tablosu

Ret cevabı geldiğinde nasıl değerlendirme yapılır?

Başvurunun reddedilmesi, her zaman başvuru hakkının bulunmadığı anlamına gelmez. Önce ret yazısında hangi gerekçenin kullanıldığına bakılmalıdır: boş pozisyon olmaması, hizmet süresinin tamamlanmaması, belge eksikliği, kurum içi teşkilat bulunmaması veya özel düzenlemede aranan başka bir koşul ret sebebi olabilir. Gerekçe anlaşılır değilse, idareden dayanak düzenlemenin ve kişisel başvurunuza ilişkin değerlendirmenin yazılı olarak açıklanmasını isteyebilirsiniz.

Eksik belge nedeniyle ret verildiyse yeni başvuru döneminde belgeyi tamamlamak mümkün olabilir. Buna karşılık hedef birimde boş pozisyon yoksa, yalnızca belge eklemek sonucu değiştirmez; kurumun ilan ve planlamasını takip etmek gerekir. Sağlık veya aile birliği gibi zamanla değişebilen mazeretlerde, yeni tarihli belgenin başvuruyu etkileyebileceğini unutmayın. İdari başvuru ve yargısal yol bakımından süreler somut işleme göre değişebileceğinden, gecikmeden uzman görüşü alınması önemlidir.

Başvuru metninde kullanılabilecek yaklaşım

Dilekçede yalnızca “tayin istiyorum” demek yerine, statünüzü ve talebin dayanağını kısa biçimde belirtin. Örneğin eş durumu talebinde, görev yaptığınız birim ile eşinizin çalışma yerini; hedef birimde uygun pozisyon bulunması hâlinde kurum içi yer değişikliği talebinizin değerlendirilmesini isteyebilirsiniz. Sağlık mazeretinde ise raporun tarihini, kimin için düzenlendiğini ve kurumun istediği ek belgeleri yazın. Becayişte karşı tarafın unvanını, birimini ve karşılıklı yazılı rızayı eklemek başvurunun incelenmesini kolaylaştırır.

İddialı veya kesin sonuç varsayan ifadeler yerine, “ilgili mevzuat ve kurumunuzun güncel usulü çerçevesinde değerlendirilmesini arz ederim” şeklindeki ifade daha sağlıklıdır. Böylece hem talebiniz açık olur hem de kurumun somut gerekçeyle cevap vermesi istenir.

Mevzuat dayanakları

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, madde 4/B: sözleşmeli personel istihdamının temel kanuni çerçevesini oluşturur.
• 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar: sözleşmeli personelin çalışma ve yer değiştirme bakımından başvurulacak temel ikincil düzenlemelerindendir.
• 7433 sayılı Kanun: sözleşmeli personelin kadroya geçişine ilişkin düzenlemeler içerir; somut olayda geçiş hükümleri ayrıca incelenmelidir.
• 5393 sayılı Belediye Kanunu, madde 49: mahallî idarelerdeki sözleşmeli personel uygulamalarında önem taşır.
• Kurumun atama-nakil yönetmeliği ve güncel ilanı: başvuru dönemi, pozisyon, belge ve hizmet şartı bakımından somut olayın öncelikli kaynağıdır.

4/B sözleşmeli personelde yer değiştirme için en güvenli yol, önce kendi kurumunuzun güncel ilanını ve özel düzenlemesini okumak; ardından mazeretinize uygun belgelerle süresi içinde yazılı başvuru yapmaktır. İnternet ortamındaki eski uygulamalar, başka kurumların duyuruları veya tek başına hizmet süresi kişisel dosyanızdaki sonucu garanti etmez. Tereddüt hâlinde kurumunuzun personel biriminden yazılı görüş isteyin.