Fiili Hizmet Zammı (Yıpranma Payı) 2026: Meslekler, Süreler ve Hesaplama (5510/40)
Fiili hizmet süresi zammı (halk arasında yıpranma payı), ağır, tehlikeli ve yıpratıcı işlerde fiilen çalışanlara her 360 gün için kanunda belirlenen gün sayısının ek hizmet süresi olarak verilmesidir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40. maddesi bu hakkı düzenler. Memurlar (4/c) da kanunda sayılan işlerde çalışmaları hâlinde bu haktan yararlanır: emniyet personeli, infaz koruma memurları, sağlık çalışanları bu grubun başında gelir.
Bu rehber şunu cevaplar: Fiili hizmet zammı kimlere verilir? Yılda kaç gün eklenir? Emeklilikte ne sağlar? Üst sınırlar nelerdir? Nasıl hesaplanır?
Son güncelleme: 10 Ağustos 2026
Fiili hizmet zammı 2026'da kimlere verilir?
• Kanunda (5510/40) tek tek sayılan işlerde fiilen çalışan ve bu işlerin risklerine maruz kalan sigortalılar — memur (4/c), işçi (4/a) ve bazı bağımsız çalışanlar (4/b) dahil
• Memurlardan öne çıkanlar: emniyet/polis, TSK ve Jandarma/Sahil Güvenlik, MİT, infaz koruma memurları, sağlık çalışanları (insan sağlığına ilişkin işler), radyasyonla çalışanlar
Her meslek otomatik girmez; işyeri + fiilen çalışma + risk maruziyeti şartları birlikte aranır.
Hukuki dayanak
Fiili hizmet süresi zammı 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesindeki tabloda sayılan işyeri ve işler için düzenlenmiştir. Uygulama esasları Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile belirlenir.
| Düzenleme | İçerik |
|---|---|
| 5510/40 (fiili hizmet süresi zammı) | Kanunda sayılan işlerde çalışanlara, her 360 gün için belirlenen gün sayısının ilave hizmet süresi olarak eklenmesi; bu sürenin emeklilik yaşından indirimi ve ikramiye hesabında dikkate alınması. |
| FHZ Usul ve Esasları Yönetmeliği | Hangi işyerlerinde, hangi şartlarla zammın verileceğinin usul ve esasları. |
| 5434/32 (mülga) + 5510 geçici hükümler | 1 Ekim 2008'den önce 5434'e göre kazanılan fiili hizmet müddeti zamları korunur; sonrası için 5510/40 uygulanır. |
Memur mesleklerine göre yıllık FHZ süreleri
5510/40 tablosundaki sürelerden memurları (4/c) ilgilendiren başlıcalar şunlardır:
| İş / meslek | Her 360 gün için ek süre | Not |
|---|---|---|
| TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet (polis), MİT personeli | 90 gün | TSK ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için 8 yıla kadar FHZ verilebilir. |
| Ceza infaz kurumları ve tutukevleri personeli (infaz koruma memuru) | 90 gün | Fiilen cezaevi ortamında çalışma şartı. |
| İnsan sağlığına ilişkin işler (doktor, hemşire, ebe, sağlık memuru, veteriner vb.) | 60 gün | Sağlık meslek mensubu olma ve insan sağlığına ilişkin işte fiilen çalışma şartı. |
| Radyasyonla çalışanlar (radyoloji teknisyeni vb.) | 60 gün | Radyasyon riskine fiilen maruz kalma şartı. |
| Yer altı işleri (maden vb.) | 180 gün | Üst sınır uygulanmaz; memurlarda nadir. |
FHZ herkese otomatik verilmez: işin kanunda sayılması, fiilen o işte çalışılması ve işin risklerine maruz kalınması üç şartı birlikte aranır. Unvan değil, fiilen yapılan iş belirleyicidir.
Fiili hizmet zammı emeklilikte ne sağlar?
Kazanılan FHZ sürelerinin üç etkisi vardır:
Emniyet personeli bir memur, FHZ kapsamındaki görevde yıl içinde 141 gün fiilen çalıştıysa:
FHZ = 141 × (90 / 360) = 35,25 gün ek süre kazanır. Bu süre prim gününe eklenir; kariyeri boyunca biriken süre, yaştan indirim ve ikramiye hesabına girer.
Üst sınırlar (tavanlar)
| Sınır | Kural |
|---|---|
| İlave hizmet süresi tavanı | En fazla 5 yıl (yer altı işleri hariç; TSK ve EGM için 8 yıla kadar). |
| Yaş indirimi tavanı | FHZ süresinin yarısı, en fazla 3 yıl yaştan indirilir (TBMM üyelerinde indirim FHZ'nin tamamı üzerinden yapılır). |
| Eksik süreler | 360 günden az çalışmalarda FHZ, 360 güne orantılı hesaplanır. |
İtfaiye personeli özel durumu
İtfaiye personeli kanunda sayılan işler arasında yer almakla birlikte, SGK uygulamasında fiili hizmet süresi zammı yalnızca fiilen yangın söndürme görevinde geçen süreler için verilmekte; vardiyanın diğer kısımları için verilmemektedir. Bu uygulama, sendikalar tarafından itfaiye personeli aleyhine olduğu gerekçesiyle eleştirilmekte ve tartışılmaya devam etmektedir. Kendi durumunuz için kurumunuzdan ve SGK'dan güncel bilgi alın.
5434'e tabi memurlar (2008 öncesi)
1 Ekim 2008'den önce 5434 sayılı Kanun'a tabi olarak çalışan memurların, mülga 5434/32'ye göre kazandıkları fiili hizmet müddeti zamları korunur ve emeklilik işlemlerinde dikkate alınır. 1 Ekim 2008 sonrası süreler ise 5510/40 kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle hizmet süresi hesabında her iki dönemin kuralları birlikte uygulanır.
2026'da tabloya yeni meslek eklendi mi?
2025-2026 döneminde fiili hizmet zammı kapsamına yeni meslekler eklendiğine dair yaygın internet iddiaları bulunmaktadır. Bu iddialar, 5510/40'taki tabloyu değiştiren yürürlükteki bir kanuni düzenleme ile doğrulanamamıştır; tablo, kanundaki haliyle uygulanmaktadır. Yeni bir düzenleme çıkarsa bu rehber güncellenecektir.
Sık yapılan hatalar
Yaş indirimi örneği
FHZ'nin en önemli etkilerinden biri emeklilik yaşından indirimdir. Yaş indirimi, FHZ süresinin yarısı kadar ve en fazla 3 yılla sınırlıdır. Örneğin toplam 6 yıl FHZ kazanan bir memurda yaştan indirim, 6 yılın yarısı olan 3 yıldır (3 yıl tavanı aşılmadığı için). 8 yıla kadar FHZ alabilen TSK ve emniyet personelinde ise 8 yılın yarısı 4 yıl olsa da uygulanacak indirim yine en fazla 3 yıldır.
Bu hesaplamanın pratik sonucu; ağır ve riskli işlerde çalışan personelin, aynı yaşta emekli olmak yerine daha erken yaşta emeklilik hakkı kazanmasıdır. Yaş indirimi, tabi olunan emeklilik yaşından yapılır; bu nedenle kişinin sigortalılık statüsüne göre uygulama farklılık gösterebilir.
FHZ ve emekli ikramiyesi
FHZ süreleri yalnızca emeklilik yaşını öne çekmekle kalmaz; aynı zamanda emekli ikramiyesi hesabına da dahil edilir. 5510/40'a göre, fiili hizmet süresi zammı olarak eklenen süreler için de emekli ikramiyesi ödenir. Bu durum, FHZ'nin hem emeklilik yaşına hem de emekli aylığı ve ikramiyesine olumlu etkisini gösterir.
İkramiye hesabında dikkat edilmesi gereken nokta, FHZ'nin hizmet süresine eklendiği andaki ücret ve katsayıların esas alınmasıdır. Bu nedenle emeklilik planlamasında güncel katsayılar ve hizmet dökümü birlikte değerlendirilmelidir.
E-devlet'te FHZ sorgulama
Memurlar, kazandıkları FHZ sürelerini e-devlet üzerinden kontrol edebilir. SGK hizmet dökümünde ve HITAP kayıtlarında, fiili hizmet süresi zammı olarak eklenen günler ayrıca görünür. Kayıtlarda eksiklik veya hata tespit edenler, çalıştıkları kurum üzerinden SGK'ya düzeltme başvurusu yapabilir.
Düzenli kontrol; emeklilik başvurusu sırasında sürpriz eksikliklerle karşılaşmayı önler. Özellikle görev değişikliği, kurum değişikliği ve geçici görevlendirme dönemlerinde FHZ kayıtlarının doğruluğu ayrıca önem kazanır.
FHZ ve emeklilik planlaması
FHZ kazanan personelin emeklilik planlamasında iki değişken birden değişir: emeklilik yaşı düşer ve hizmet süresi artar. Bu iki etkinin birlikte değerlendirilmesi, emeklilik tarihinin doğru hesaplanmasını sağlar. Örneğin yaş indirimi ve ek süre hesaba katılmadan yapılan hesaplar, gerçek emeklilik tarihinden birkaç yıl sapabilir.
Bu nedenle; emeklilik başvurusu öncesinde SGK'dan veya e-devlet üzerinden yaşlılık aylığı başlangıç tarihi sorgulaması yapılması ve güncel hizmet dökümüyle karşılaştırılması önerilir. Kayıt farklılıklarında kurum personel birimi ve SGK ile iletişime geçilmelidir.
FHZ örnek senaryoları: hesap adımları
FHZ'nin nasıl hesaplandığını üç meslek örneğiyle görelim. Formül: fiilen çalışılan gün × (yıllık ek süre / 360).
| Personel | Yıllık ek süre | Yıl içinde fiilen çalıştığı gün | Kazanılan FHZ |
|---|---|---|---|
| Polis (emniyet) | 90 gün | 200 gün | 200 × (90/360) = 50 gün |
| Hemşire (sağlık) | 60 gün | 220 gün | 220 × (60/360) ≈ 36,7 gün |
| İnfaz koruma memuru | 90 gün | 240 gün | 240 × (90/360) = 60 gün |
Biriken FHZ günleri, prim gününe eklenir; toplam ek süre en fazla 5 yıl (TSK/EGM'de 8 yıl), yaştan indirim en fazla 3 yıldır. Örneğin 6 yıl boyunca her yıl 50 gün FHZ kazanan bir poliste toplam 300 gün (10 ay) ek hizmet oluşur; bu süre hem emeklilik gün sayısını artırır hem de aylık hesabına katkı sağlar. Kendi durumunuzu netleştirmek için e-devlet'teki hizmet dökümünüzde FHZ satırlarını kontrol edin.
Özet
Fiili hizmet süresi zammı (yıpranma payı), 5510/40'ta sayılan işlerde fiilen çalışanlara (memurlar dahil) her 360 gün için 30-180 gün arası ek hizmet süresi verilmesidir. Ek süre en fazla 5 yıl (TSK/EGM 8 yıl), yaş indirimi en fazla 3 yıldır; yer altı işlerinde sınır uygulanmaz. İtfaiye, SGK uygulamasında yalnızca fiilen yangın söndürme süreleri için FHZ alabilmektedir. 2025-2026'da tabloya yeni meslek eklendiği iddiaları resmi bir düzenlemeyle doğrulanmamıştır.
Hizmet süreniz ve yıpranma payı senaryolarınızla emekli maaşı tahmininizi görün.
Sık sorulanlar
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Fiili hizmet zammı nedir? | Riskli işlerde çalışanlara her 360 gün için ek hizmet süresi verilmesi (5510/40). |
| Memurlara verilir mi? | Evet; kanunda sayılan işlerde fiilen çalışan memurlara. |
| Polise kaç gün? | 90 gün/yıl; TSK ve EGM'de 8 yıla kadar. |
| Sağlık çalışanına kaç gün? | İnsan sağlığına ilişkin işlerde 60 gün. |
| Yaş indirimi ne kadar? | FHZ'nin yarısı, en fazla 3 yıl. |
| Üst sınır nedir? | Ek süre en fazla 5 yıl (yer altı hariç; TSK/EGM 8 yıl). |
| İtfaiyeci yararlanır mı? | Fiilen yangın söndürme süreleri için; uygulama tartışmalı. |
| 2008 öncesi süreler? | 5434/32'ye göre kazanılan süreler korunur. |
İlgili rehberler
Resmi kaynaklar
Fiili hizmet süresi zammı kuralları 5510/40 ve ilgili yönetmeliklerin güncel halidir; itfaiye ve yeni meslek konularında SGK uygulaması değişebileceğinden başvuru öncesi güncel bilgi alın. Bu metin hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Ağır, tehlikeli ve yıpratıcı işlerde fiilen çalışanlara, her 360 gün için kanunda belirlenen gün sayısının ek hizmet süresi olarak verilmesidir (5510/40).
Evet; kanunda sayılan işlerde fiilen çalışan ve bu işlerin risklerine maruz kalan memurlara verilir (emniyet, infaz koruma, sağlık çalışanları vb.).
İşin türüne göre yılda 30, 60, 90 veya 180 gün; orantılı hesaplanır.
Ek hizmet (prim) süresi, emeklilik yaşından indirim (en fazla 3 yıl) ve emekli ikramiyesinde karşılık.
İlave hizmet süresi en fazla 5 yıl; yer altı işleri hariç (TSK ve Emniyet için 8 yıla kadar).
Her 360 gün için 90 gün; TSK ve EGM'de 8 yıla kadar fiili hizmet süresi zammı verilebilir.
İnsan sağlığına ilişkin işlerde 60 gün.
Fiilen yangın söndürme görevinde geçen süreler için verilir; SGK uygulamasında tüm görev süresini kapsamadığı yönünde tartışma sürüyor.
1 Ekim 2008 sonrası süreler 5510/40'a göre; öncesinde 5434/32'ye göre kazanılan süreler korunur.
Fiilen çalışılan gün sayısı × (yıllık FHZ günü / 360) formülüyle; örn. 141 gün × 90/360 = 35,25 gün.