Askerlik veya doğum sonrası memuriyete dönüş sürecinde uygulanacak süreler, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun farklı maddelerinde düzenlenmektedir. Askerlik dönüşünde 657 sayılı Kanunun 83. maddesi, doğum sonrası aylıksız izinde ise 108. maddenin (B) ve (F) hükümleri önem taşır.
Doğum sonrası çalışma hakları bakımından da 104. maddenin (F) fıkrasındaki belirli süreli yarım gün çalışma hakkı ile Ek 43. maddedeki yarım zamanlı çalışma hakkı birbirinden ayrılmalıdır.
Bu rehberde askerlik dönüşü göreve başlama, askerlik borçlanması, doğum sonrası aylıksız izin, aylıksız izin bitiminde göreve dönüş, yarım gün çalışma, yarım zamanlı çalışma ve ilgili dilekçe örnekleri güncel mevzuat çerçevesinde ele alınmaktadır.
Son güncelleme: 27 Ağustos 2026
Askerlik dönüşü: Memur, terhis tarihinden itibaren 30 gün içinde kurumuna başvurmalıdır. Kurum da başvuru tarihinden itibaren en fazla 30 gün içinde göreve başlatmalıdır. Doğum sonrası aylıksız izin: İzin süresi 24 aya kadar olabilir ve 108. maddenin (F) fıkrasındaki 10 günlük göreve dönüş kuralı dikkate alınır. Doğum sonrası yarım gün çalışma: 104/F kapsamında; daha uzun süreli yarım zamanlı çalışma ise Ek 43 kapsamında değerlendirilir.
Askerlik Dönüşü Göreve Başlama
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 83. maddesi, askerlik nedeniyle görevinden ayrılan memurun göreve dönüşünü düzenlemektedir. Muvazzaf askerlik hizmetini tamamlayan memur, terhis tarihinden itibaren 30 gün içinde kurumuna başvurmalıdır.
Kurum da başvuru tarihinden itibaren en fazla 30 gün içinde memuru göreve başlatmak zorundadır.
| Adım | Süre | İşlem |
|---|---|---|
| Terhis | — | Terhis belgesi alınır. |
| Kuruma başvuru | Terhis tarihinden itibaren 30 gün | Göreve başlama talebi kuruma yazılı olarak bildirilir. |
| Kurumun başlatması | Başvurudan itibaren en fazla 30 gün | Kurum memuru göreve başlatır. |
| Görev yeri | — | Kanundaki şartlar çerçevesinde görev yeri saklıdır. |
Tabloyu sağa kaydırarak tüm sütunları görüntüleyebilirsiniz.
Terhis tarihinden itibaren 30 günlük başvuru süresinin geçirilmemesi önemlidir. Süre konusunda terhis belgesindeki tarih esas alınmalı ve başvuru kurum kayıtlarına girecek şekilde yapılmalıdır.
Askerlik Süresinin Memuriyete Etkisi
Askerlik nedeniyle memurun görev yeri saklı kalmakta ve askerlik süresince memur aylıksız izinli sayılmaktadır. Ancak askerlikte geçen sürenin emeklilik hizmetine otomatik olarak eklenmesi ile memuriyet intibakı aynı konu değildir.
| Konu | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| Maaş | Ödenmez | Askerlik süresince memur aylığı ödenmez. |
| Görev yeri | Saklıdır | Askerlik süresince görev yeri saklı kalır. |
| Memuriyet intibakı | Özel hükümler uygulanır | Askerlik süresinin derece/kademe yönünden değerlendirilmesi, 657 sayılı Kanun ve ilgili intibak hükümleri çerçevesinde yapılır. |
| Emeklilik hizmeti | Otomatik eklenmez | Askerlik süresinin emeklilik hizmetine dahil edilmesi için ilgili sosyal güvenlik mevzuatına göre borçlanma işlemi gerekir. |
| Askerlik borçlanması | Başvuru ve ödeme gerekir | SGK mevzuatındaki borçlanma şartları yerine getirilerek süre emeklilik hizmetine eklenebilir. |
Tabloyu sağa kaydırarak tüm sütunları görüntüleyebilirsiniz.
Askerlik Borçlanması Emekliliğe Nasıl Etki Eder?
Askerlik süresinin emeklilik hesabına dahil edilmesi ile askerlik nedeniyle memuriyet intibakının yapılması birbirinden farklı işlemlerdir.
5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki sigortalılar bakımından SGK, er veya erbaş olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerin borçlanılabileceğini belirtmektedir. Borçlanılan sürenin emeklilik hizmetine eklenebilmesi için başvuru yapılması ve hesaplanan borç tutarının ödenmesi gerekir.
5434 sayılı Kanuna tabi olanlar bakımından da muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen süreler borçlanma kapsamındadır. Bu kapsamda uygulanacak usul ve ödeme esasları 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre farklılık gösterebilir.
“Askerlik yaptım, günlerim emeklilik hesabına otomatik işlendi” şeklindeki ifade doğru değildir. Askerlik süresinin emeklilik hizmetine eklenmesi için borçlanma hakkından yararlanılması ve borçlanma tutarının mevzuata uygun şekilde ödenmesi gerekir.
Doğum Sonrası Aylıksız İzin
657 sayılı Kanunun 108. maddesinin (B) fıkrasına göre doğum yapan memura, 104. madde kapsamında verilen doğum sonrası analık izninin veya 104. maddenin (F) fıkrası kapsamında kullanılan iznin bitiminden itibaren, isteği üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilir.
Eşi doğum yapan memura ise doğum tarihinden itibaren isteği üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilebilir.
| Durum | Hak | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğum yapan memur | 24 aya kadar aylıksız izin | 657 m.108/B |
| Eşi doğum yapan memur | Doğum tarihinden itibaren 24 aya kadar aylıksız izin | 657 m.108/B |
| Doğum öncesi/sonrası 104/F hakkından yararlanan memur | 104/F kapsamındaki izin bittikten sonra 108/B kapsamında aylıksız izin talep edilebilir. | 657 m.108/B |
Tabloyu sağa kaydırarak tüm sütunları görüntüleyebilirsiniz.
Doğum Sonrası Aylıksız İzin Bitiminde Göreve Başlama
Doğum sonrası aylıksız iznin sona ermesiyle memurun göreve dönmesi gerekir. 657 sayılı Kanunun 108. maddesinin (F) fıkrasında, aylıksız izin süresinin bitiminde veya izin süresinin bitiminden önce mazereti gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde 10 gün içinde göreve dönmeyenlerin memuriyetten çekilmiş sayılacağı düzenlenmiştir.
Bu nedenle yazıda “10 iş günü” ifadesi kullanılmamalıdır. Kanunda “on gün” ifadesi bulunmaktadır.
Doğum sonrası analık izninin bitiminde “30 gün içinde göreve başlama” şeklinde genel bir kural yoktur. Memur, analık izninin ardından göreve başlayabilir veya mevzuattaki şartlarla aylıksız izin talep edebilir. Aylıksız izin süresinin sona ermesi hâlinde ise 108/F'deki 10 günlük hüküm dikkate alınır.
Doğum Sonrası Yarım Gün Çalışma Hakkı
Doğum sonrası analık izninin ardından kullanılan belirli süreli yarım gün çalışma hakkının dayanağı 657 sayılı Kanunun 104. maddesinin (F) fıkrasıdır.
Bu düzenleme, 108/A ile karıştırılmamalıdır. 108/A, sağlık nedeniyle aylıksız izin düzenlemesidir.
| Durum | Yarım Gün Çalışma Süresi |
|---|---|
| Birinci doğum | 2 ay |
| İkinci doğum | 4 ay |
| Sonraki doğumlar | 6 ay |
| Çoğul doğum | Yukarıdaki sürelere birer ay ilave edilir. |
| Çocuğun engelli doğması veya ilk 12 ay içinde engellilik tespiti | 12 ay |
Tabloyu sağa kaydırarak tüm sütunları görüntüleyebilirsiniz.
104/F kapsamında çalışan memur, analık izninin bitiminde başlamak üzere ayrıca süt izni verilmeksizin günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir. Bu hak, Ek 43'teki daha uzun süreli yarım zamanlı çalışma hakkından farklıdır.
Doğum Sonrası Yarım Zamanlı Çalışma Hakkı: Ek Madde 43
657 sayılı Kanunun Ek 43. maddesi, doğum yapan memurların analık izninin veya 104/F kapsamında kullanılan iznin bitiminden itibaren, çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar olan dönemde haftalık çalışma saatlerinin normal sürenin yarısı olarak düzenlenmesini talep edebilmesine ilişkin düzenlemeyi içerir.
Bu nedenle Ek 43 kapsamındaki yarım zamanlı çalışma ile 104/F kapsamındaki 2, 4 ve 6 aylık yarım gün çalışma aynı hak değildir.
Ek 43 kapsamında yarım zamanlı çalışmada mali haklar ve sosyal yardımlara ilişkin ödemeler bakımından kanundaki özel hükümler uygulanır; derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi için gereken süreler açısından yarım zamanlı çalışılan dönem yarım olarak dikkate alınır.
Askerlik Öncesi İzin Hakları
Askerlik öncesinde kullanılmamış izinlerin tamamının “yanmaz” veya “otomatik olarak sonraki yıllara devreder” şeklinde tek bir kurala bağlanması doğru değildir.
- Yıllık izin: 657 sayılı Kanunun 103. maddesindeki kullanım ve devir kuralları çerçevesinde değerlendirilir.
- Mazeret izinleri: Evlilik, ölüm, doğum gibi belirli olayların gerçekleşmesine bağlıdır. Olayın niteliğine ve kanundaki süreye göre kullanılır; askerlik nedeniyle kullanılmayan mazeret izninin otomatik olarak askerlik sonrasına devrettiği kabul edilmemelidir.
- Doğumla ilgili izinler: Doğum olayının gerçekleştiği dönem ve 657 sayılı Kanunun ilgili hükümleri esas alınarak değerlendirilir.
“Askerlik sırasında hiçbir izin hakkı yanmaz” şeklindeki genel ifade yerine her izin türünün kendi mevzuatındaki kullanım, süre ve devir hükümlerinin ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Askerlik Dönüşü Dilekçe Örneği
Tarih: …/…/2026
Konu: Göreve Başlama Talebi
…… Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne,
…… tarihinde tamamladığım askerlik hizmetim nedeniyle terhis olmuş bulunmaktayım. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 83. maddesi kapsamında göreve başlatılmam hususunda gereğini arz ederim.
Ek: Terhis belgesi sureti
Adı Soyadı: …………
T.C. Kimlik No: …………
İmza: …………
Doğum Sonrası Aylıksız İzin Dönüş Dilekçesi
Tarih: …/…/2026
Konu: Göreve Başlama Talebi
…… Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne,
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 108. maddesinin (B) fıkrası kapsamında kullanmış olduğum aylıksız izin …/…/2026 tarihinde sona ermiştir. Göreve başlatılmam hususunda gereğini arz ederim.
Adı Soyadı: …………
İmza: …………
Doğum Sonrası Yarım Gün Çalışma Dilekçesi
Tarih: …/…/2026
Konu: 104/F Kapsamında Yarım Gün Çalışma Talebi
…… Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne,
…… tarihinde gerçekleşen doğumum nedeniyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 104. maddesinin (F) fıkrası kapsamında yarım gün çalışma hakkından yararlanmak istiyorum. Gereğini arz ederim.
Adı Soyadı: …………
İmza: …………
Ek Madde 43 Kapsamında Yarım Zamanlı Çalışma Dilekçesi
Tarih: …/…/2026
Konu: Ek Madde 43 Kapsamında Yarım Zamanlı Çalışma Talebi
…… Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne,
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek 43. maddesi kapsamında doğum sonrası yarım zamanlı çalışma hakkından yararlanmak istiyorum. Talebimin ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilerek gerekli işlemlerin yapılmasını arz ederim.
Adı Soyadı: …………
İmza: …………
Askerlik ve Doğum Sonrası Sürelerin Karşılaştırılması
| Kriter | Askerlik Dönüşü | Doğum Sonrası |
|---|---|---|
| Temel düzenleme | 657 m.83 | 657 m.108/B ve 108/F |
| Başvuru / dönüş | Terhis tarihinden itibaren 30 gün içinde kuruma başvuru | Aylıksız izin bitiminde göreve dönüş; 108/F'deki 10 günlük hüküm dikkate alınır |
| Aylıksız izin | Askerlik süresince | Doğum yapan memur için 24 aya kadar |
| Yarım gün çalışma | Yok | 104/F kapsamında 2, 4, 6 ay ve özel durumlarda farklı süreler |
| Yarım zamanlı çalışma | Yok | Ek 43 kapsamında ayrı bir hak |
| Emeklilik | Askerlik borçlanması şartlarına göre değerlendirilir | Aylıksız izin bakımından özel intibak hükümleri ayrıca dikkate alınır; emeklilik borçlanması ayrı bir konudur |
Tabloyu sağa kaydırarak tüm sütunları görüntüleyebilirsiniz.
Doğum Sonrası Aylıksız İznin Derece ve Kademeye Etkisi
Doğum nedeniyle kullanılan aylıksız izin bakımından önemli bir düzenleme 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin (C) fıkrasının 8. bendinde yer almaktadır.
Buna göre 108. maddenin (B) fıkrası uyarınca kullanılan aylıksız izin süreleri, her yıl için bir kademe ilerlemesi ve her üç yıl için bir derece yükselmesi verilmek suretiyle değerlendirilir.
Doğum sonrası 108/B kapsamında kullanılan aylıksız izin, “hiçbir şekilde özlük hesabına sayılmaz” şeklinde değerlendirilmemelidir. 36/C-8 kapsamında derece ve kademe yönünden özel bir değerlendirme yapılmaktadır.
Sık Yapılan Hatalar
- 108/A ile 104/F'yi karıştırmak: Doğum sonrası belirli süreli yarım gün çalışma 104/F kapsamındadır.
- Ek 43 ile 104/F'yi aynı hak sanmak: İki düzenlemenin kapsamı ve kullanım süresi farklıdır.
- Askerlik süresinin emekliliğe otomatik işlendiğini düşünmek: Emeklilik bakımından askerlik borçlanması ayrıca değerlendirilmelidir.
- “10 iş günü” demek: 108/F'de “on gün” ifadesi kullanılmaktadır.
- Doğum izni bitiminden itibaren 30 günlük genel süre olduğunu düşünmek: Böyle genel bir 30 günlük süre yoktur.
- Tüm izinlerin askerlik sonrasına devrettiğini düşünmek: İzin türüne göre ayrı kurallar uygulanır.
Sonuç
Askerlik ve doğum sonrası memuriyete dönüş işlemlerinde farklı kanun maddelerinin birbirine karıştırılması ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Askerlik dönüşünde 657 sayılı Kanunun 83. maddesindeki 30 günlük başvuru ve kurumun en fazla 30 gün içinde başlatma sistemi; doğum sonrası aylıksız izinde ise 108/B ve 108/F hükümleri dikkate alınmalıdır.
Doğum sonrası çalışma haklarında ise 104/F kapsamındaki belirli süreli yarım gün çalışma ile Ek 43 kapsamındaki yarım zamanlı çalışma birbirinden ayrılmalıdır.
Askerlik süresinin emekliliğe eklenmesi ise otomatik bir işlem değildir. SGK mevzuatındaki askerlik borçlanması hükümleri kapsamında başvuru ve ödeme işlemleri ayrıca yapılmalıdır.
Son olarak doğum sonrası 108/B kapsamında kullanılan aylıksız izin sürelerinin 657 sayılı Kanunun 36/C-8 hükmü gereğince derece ve kademe yönünden değerlendirilmesi önemli bir özlük hakkıdır.
İlgili Rehberler
- Doğum Sonrası Aylıksız İzin 2026 — 657/108-B kapsamında aylıksız izin süreci
- Memur Yıllık İzin 2026 — Yıllık izin süreleri ve devir kuralları
- Memuriyetten İstifa ve Geri Dönüş — İstifa ve yeniden memuriyete atanma
Yasal Dayanaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — özellikle 36/C-8, 83, 103, 104/F, 108/B ve 108/F maddeleri ile Ek Madde 43
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — askerlik borçlanmasına ilişkin hükümler
- 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu — 5434 kapsamındaki borçlanma hükümleri
- SGK askerlik borçlanması açıklamaları
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel izin, intibak ve emeklilik işlemlerinde memurun statüsü, hizmet kayıtları, izin başlangıç/bitiş tarihleri ve yürürlükteki mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.